Waarom wordt het steeds lastiger om een pro deo advocaat te vinden?

Laatst bijgewerkt op 13 juni 2026

Een pro deo advocaat kan voor veel mensen het verschil maken tussen wel of geen toegang tot juridische hulp. Toch wordt het in sommige delen van Nederland steeds moeilijker om een advocaat te vinden die zaken op toevoegingsbasis behandelt.

Uit recente onderzoeken van de Raad voor Rechtsbijstand en de Nederlandse orde van advocaten blijkt dat het aantal sociaal advocaten verder afneemt. Daardoor maken verschillende organisaties zich zorgen over de toegang tot juridische hulp voor mensen met een lager inkomen. Daardoor maken verschillende organisaties zich zorgen over de toegankelijkheid van het Nederlandse rechtssysteem.

Wat is er aan de hand?

In maart 2026 publiceerde de Raad voor Rechtsbijstand nieuwe cijfers over het aanbod van sociaal advocaten. Daaruit blijkt dat het aantal advocaten dat actief is binnen het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand de afgelopen jaren verder is gedaald.

Volgens de Raad voor Rechtsbijstand is het aantal actieve sociaal advocaten in de afgelopen tien jaar met ongeveer een kwart afgenomen. Tegelijkertijd blijft de vraag naar gesubsidieerde rechtsbijstand bestaan. Tegelijkertijd blijft de vraag naar gesubsidieerde rechtsbijstand bestaan.

Ook de Nederlandse orde van advocaten waarschuwt voor tekorten. Volgens de orde zijn er inmiddels regio's en rechtsgebieden waar rechtzoekenden steeds meer moeite hebben om een advocaat te vinden die toevoegingszaken behandelt.

Dit speelt vooral binnen rechtsgebieden zoals strafrecht, vreemdelingenrecht, sociaal zekerheidsrecht en personen- en familierecht.

Waarom stoppen sociaal advocaten?

Er zijn verschillende redenen waarom sociaal advocaten stoppen of minder toevoegingszaken aannemen.

  • Vergrijzing binnen de advocatuur;
  • Relatief lage vergoedingen voor toevoegingszaken;
  • Hoge administratieve lasten;
  • Een beperkte instroom van jonge advocaten.

Hierdoor verlaten ervaren advocaten het stelsel sneller dan dat nieuwe advocaten instromen.

In sommige regio's is het probleem groter

De tekorten zijn niet overal even groot. Uit onderzoek blijkt dat rechtzoekenden in sommige regio's meer moeite hebben om een sociaal advocaat te vinden dan in andere delen van Nederland.

Ook zijn er verschillen per rechtsgebied. Vooral binnen het vreemdelingenrecht, strafrecht en sociaal zekerheidsrecht wordt regelmatig gewezen op een afnemend aanbod van sociaal advocaten.

Wat betekent dit voor rechtzoekenden?

Voor mensen die afhankelijk zijn van gesubsidieerde rechtsbijstand kan dit verschillende gevolgen hebben.

  • Het duurt langer voordat een advocaat beschikbaar is;
  • Sommige kantoren nemen geen nieuwe toevoegingszaken meer aan;
  • Rechtzoekenden moeten soms verder reizen voor juridische hulp;
  • Wachttijden kunnen oplopen.

Dat is vooral problematisch wanneer snel juridische hulp nodig is, bijvoorbeeld bij een strafzaak, een uithuisplaatsing, een vreemdelingenprocedure of een conflict met een overheidsinstantie.

Heeft dit gevolgen voor de toegang tot het recht?

Volgens de Nederlandse orde van advocaten wel. De organisatie spreekt van een risico voor de toegang tot het recht wanneer onvoldoende sociaal advocaten beschikbaar blijven.

Het uitgangspunt van het Nederlandse rechtssysteem is dat iedereen toegang moet hebben tot juridische hulp, ongeacht zijn financiële situatie. Wanneer mensen geen advocaat meer kunnen vinden terwijl zij daar wel recht op hebben, komt dat uitgangspunt onder druk te staan.

Wat doet de overheid?

De overheid heeft de afgelopen jaren verschillende maatregelen aangekondigd om de sociale advocatuur aantrekkelijker te maken. Daarbij wordt onder meer gekeken naar hogere vergoedingen en aanvullende ondersteuning voor advocaten die toevoegingszaken behandelen.

Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid moeten deze maatregelen ervoor zorgen dat voldoende advocaten actief blijven binnen het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.

Wat kunt u doen als u een pro deo advocaat zoekt?

Wacht niet te lang met het zoeken naar juridische hulp. Zeker wanneer sprake is van een lopende procedure of een belangrijke termijn kan het verstandig zijn om zo snel mogelijk contact op te nemen met een advocaat.

Bespreek daarbij direct of uw zaak mogelijk in aanmerking komt voor een toevoeging en of de advocaat toevoegingszaken behandelt.

Heeft u nog geen advocaat gevonden? Dan kan ook het Juridisch Loket u helpen bij een eerste beoordeling van uw situatie en uitleg geven over gesubsidieerde rechtsbijstand.

De komende jaren zal moeten blijken of de aangekondigde maatregelen voldoende zijn om de sociale advocatuur aantrekkelijk te houden. Voor rechtzoekenden blijft het in ieder geval belangrijk om tijdig juridische hulp te zoeken wanneer een procedure dreigt of al loopt.

Gratis gesprek met een advocaat

Zoekt u een pro deo advocaat en wilt u weten welke mogelijkheden u heeft? Via Eersterechtshulp.nl kunt u vrijblijvend een gratis oriënterend gesprek aanvragen met een advocaat.

Tijdens dit gesprek zal de advocaat:

  • Uw situatie beoordelen;
  • Nagaan of een toevoeging mogelijk is;
  • Bespreken welke vervolgstappen verstandig zijn.

Bronnen