Wanneer beslist het OM en wanneer beslist de politierechter?

Laatst bijgewerkt op 15 juni 2026

Veel mensen denken dat een strafzaak automatisch wordt beoordeeld door een rechter. In de praktijk is dat niet altijd het geval.

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft namelijk verschillende mogelijkheden om een strafzaak af te doen zonder dat een politierechter eraan te pas komt. Tegelijkertijd zijn er situaties waarin een zaak juist wel wordt voorgelegd aan de rechter.

Maar wanneer beslist het OM zelf en wanneer neemt de politierechter een beslissing?

Wat is het verschil tussen het OM en de politierechter?

Het Openbaar Ministerie is verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Nadat een politieonderzoek is afgerond, beoordeelt het OM wat er met een zaak gebeurt.

De politierechter is een onafhankelijke rechter die strafzaken behandelt wanneer het OM besluit een verdachte te dagvaarden.

Het OM is dus geen rechter. In bepaalde situaties mag het OM echter wel zelfstandig beslissingen nemen over de afdoening van een strafzaak.

Wanneer beslist het OM zelf?

Niet iedere strafzaak hoeft aan een rechter te worden voorgelegd. In sommige gevallen kan het OM zelf een beslissing nemen.

Het OM kan bijvoorbeeld besluiten tot:

In die situaties komt er niet automatisch een rechter aan te pas.

Wat is een strafbeschikking?

Bij een strafbeschikking legt het Openbaar Ministerie zelf een straf of maatregel op. Dit gebeurt zonder tussenkomst van een rechter.

Het OM kan bijvoorbeeld een geldboete opleggen of een taakstraf voorstellen binnen de wettelijke mogelijkheden.

De strafbeschikking is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden als manier om bepaalde strafzaken af te doen.

Wanneer komt een zaak wel bij de politierechter?

Het OM kan ook besluiten om een verdachte te dagvaarden voor de politierechter.

Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:

  • de zaak juridisch of feitelijk ingewikkeld is;
  • een hogere straf in beeld is;
  • er discussie bestaat over de feiten;
  • een onafhankelijke rechterlijke beoordeling wenselijk wordt geacht.

In dat geval beslist niet het OM, maar de politierechter over de zaak.

Kunt u alsnog naar de rechter als het OM beslist?

In sommige situaties wel.

Wanneer u het bijvoorbeeld niet eens bent met een strafbeschikking, kunt u verzet instellen. De zaak kan dan alsnog worden voorgelegd aan een rechter.

Daardoor blijft rechterlijke controle mogelijk, ook wanneer het OM aanvankelijk zelf een beslissing heeft genomen.

Waarom wordt niet iedere zaak aan een rechter voorgelegd?

Jaarlijks worden veel strafzaken behandeld. Daarom bestaan verschillende manieren om zaken efficiënt af te doen.

Volgens onderzoek kan een strafbeschikking in bepaalde zaken zorgen voor een snellere afhandeling en minder belasting van de rechtspraak.

Tegelijkertijd blijft er discussie bestaan over de vraag in welke situaties een zaak beter door een rechter kan worden beoordeeld.

Wat betekent dit voor verdachten?

Voor verdachten is het belangrijk om te weten dat een uitnodiging voor een politieverhoor niet automatisch betekent dat een zaak later voor de politierechter komt.

Ook een OM-hoorgesprek leidt niet altijd tot een rechtszaak.

De route die een strafzaak volgt, hangt af van de beslissing die het OM neemt en van de omstandigheden van de zaak.

Gratis gesprek met een strafrechtadvocaat

Heeft u te maken met een strafzaak en wilt u weten welke vervolgstappen mogelijk zijn? Via Eersterechtshulp.nl kunt u vrijblijvend een gratis oriënterend gesprek aanvragen met een strafrechtadvocaat.

Tijdens dit gesprek zal de advocaat:

  • Uw situatie beoordelen;
  • Uitleg geven over de mogelijke afdoening van uw zaak;
  • Bespreken welke rechten en mogelijkheden u heeft.

Bronnen